Şanlıurfa’nın İlçesi Birecik

Şanlıurfa’nın İlçesi Birecik

Birecik Anadolu’da ilk peleolitik (eski-taş devri) aletin burada bulunması sebebiyle Anadolu’nun prehistorik arkeoloji literatüründe anılır.

28 Haziran 2016 - 12:04

 Birecik, yüzey şekillerinin elverişliliği ve Fırat Irmağı kenarında önemli bir köprübaşı olması nedeniyle, eski çağlardan  beri çeşitli yerleşmelere sahne olmuştur. 2000. yıllarda Hititlerin elinde bulunan yörenin o sıralardaki adının Birthe olduğu söylenir. M.Ö. 9. yüzyılda Asurların eline geçen Birecik, daha sonra sırasıyla Pers, Mekadonya, Roma ve Bizans egemenliklerini yaşamıştır. 780’de Arap işgaline uğrayan ilçe, 11. yüzyıl sonralarındaki Selçuklu egemenliğinden sonra yeniden Bizans’ın eline geçmiştir. Artuklu, Eyyübi, Akkoyunlu ve Karakoyunlu dönemlerini, 1502’de başlayan Safevi egemenliği izlemiştir. Birecik 1517’de Osmanlı topraklarına katıldı. 19. Yüzyıl sonralarında Halep vilayetinin Urfa sancağına bağlı bir kaza olan yöre, 1919’da bir süre İngiliz işgalinde kalmıştır. 

Fırat Irmağının üzerindeki ulaşım etkinliği ve buna bağlı olarak gelişen ticaret ve sanayi, Birecik kentine eskiden beri damgasını vurmuştur. 16. Yüzyılda Birecik’te ırmak gemileri yapan bir tersanenin olduğu bilinmektedir. Bu tersane önemini yitirmiş olmakla birlikte, büyük yük kayıklarının yapımı sürmüştür.   
İlkçağda Birthe, Osmanlı döneminde de Biretü’L – Fırat adıyla anılan Birecik’in Anadolu ile Mezopotamya arasındaki ticarette önemli bir bağlantı noktası olmasından kaynaklanan canlılığı, 19. Yüzyılda yöre demiryolunun ulaşması ve Ortadoğu ülkelerinin bağımsızlığını kazanmasıyla kesintiye uğramış ve kent sönükleşmeye yüz tutmuştur. Birecik 1956’da Fırat üzerine o dönemde Türkiye’nin en uzun köprülerinden biri olan Birecik Köprüsü’nün yapımıyla yeniden gelişmeye başlamıştır. Böylece daha önce Fırat’ın kabarma ve taşmalarına bağlı olan ulaşım, doğal koşulların sınırlamalarından kurtulmuş, ülke pazarıyla bütünleşme süreci hızlanmış, ticaretle birlikte tarımsal etkinlik de canlanmıştır. Köprünün yapılmasından sonra kentsel nüfus hızlı bir biçimde artmıştır. 1960-85 arasındaki artış oranı yüzde 100’ü bulmuştur. Birecik kenti Şanlıurfa karayolu çevresindeki tarım alanlarına doğru çizgisel bir biçimde gelişmektedir.

Coğrafi Durumu
 Birecik ilçesi Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Orta Fırat Bölümünde, Şanlıurfa iline bağlı bir ilçedir. İlçe Şanlıurfa’nın güneybatısında, Gaziantep ili sınırında yer almaktadır. Kuzeyde Halfeti, kuzeydoğuda Bozova, doğuda Suruç, batıda Karkamış ve Nizip (Gaziantep) ilçeleri ile güneyde ise Suriye Devleti’nin Aynelarap ilçesi ile 28 kilometre sınır komşusudur.
İlçenin matematik konumu; 37 derece 55 dakika doğu boylamları, 7 derece 02 dakika kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. Denizden yüksekliği 340 metre olan Birecik, etrafı Fırat’a dayanan dağlar ile yarım daire şeklinde çevrilmiş bir ovanın merkezini teşkil etmektedir. İlçeden itibaren Fırat nehri sarp, dağlık araziden kurtularak geniş düzlüklerde güneye doğru akışını sürdürmektedir. Şehir geçmiş tarihi içinde Fırat nehri üzerinde ulaşımın başlangıcında, bir iskele görevini görmüştür. İlçe karayolu ulaşımında da geçit veren stratejik bir noktada bulunmaktadır.
Birecik’te iklim tipik bir Akdeniz iklimi özelliğini göstermektedir. Aslında Karasal iklim kuşağında yer almasına rağmen baskın olarak Akdeniz iklimi özelliği yansıtır. Kışların ılıman, yazları ise çok sıcak geçtiği ilçede doğudan kuşatılmış dağların tepeleri ve gerisinde kalan kısımlarda karasal iklim hüküm sürmektedir. 

İdari ve Sosyo-Ekonomik Durumu
Cumhuriyet kurulduktan sonra 1927 yılında yapılan ilk genel nüfus sayımında ilçenin merkez nüfusu 9.100 olarak belirlenmiş, 1997 yılı genel nüfus sayımına göre, 37.495’i kentte, 34.343’ü kırsal alanda olmak üzere toplam 71.838 olarak sayılmıştır. Kırsal kesimden şehre göç alan ilçe başta Nizip, Gaziantep ve Adana olmak üzere gelişmiş yörelere göç vermektedir. 2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre ilçenin nüfusu 90.547 olarak tespit edilmiştir. Bunun 48.117’si ilçe merkezinde, 42.430’u da kırsal kesimde yaşamaktadır. İlçenin nüfus yoğunluğu km2 başına 106 kişidir. 
Birecik ilçesi Şanlıurfa ilinin merkezi ilçe ile birlikte 11 ilçesi arasında 852 km2 alanı ile 8. sırada yer almakta ve il alanının % 4,5 ini kapsamaktadır. İlçenin merkez belediye ile birlikte 3 belediye ve bunlara bağlı 69 köy ve 84 mezrası bulunmaktadır. Şehir 1923 yılında ilçe olmuş ve belediye teşkilatı kurulmuş, doğu ve batı bölümü olarak Fırat’ın karşı yakasında yer almaktadır. İlçe doğu yakasında 7 ve batı yakasında 1 olmak üzere toplam 8 mahalleden kuruludur. Birecik eski bir yerleşim yeri olması açısından okullaşma oranı ve buna bağlı olarak eğitim düzeyi yüksek olan bir şehirdir. İlçede ortaöğretim kurumları yanında Harran Üniversitesine bağlı ve Pazarlama ve Elektrik Programlarından oluşan bir meslek yüksekokulu bulunmaktadır.  
İlçenin coğrafi konumu, iklim ve tabii yapısının sağladığı diğer şartlar hayvancılığı önemli kılmıştır. Hayvancılık, Özellikle küçükbaş hayvan yetiştiriciliği halkın önemli bir kesimin temel geçim kaynağı olagelmiştir. Şehrin yerleşim yeri ırmak kenarı ve verimli bir ova üzerinde bulunmasından ekonomisi tarıma dayalı bir yapıda gelişmiştir. Tarımda bitkisel üretimin egemen olması yanında hayvansal üretim açısından da önemli bir konumdadır. İlçenin önemi büyük bir yol üzerinde bulunması ticari faaliyetleri de geliştirmiştir. Sanayi ilçede küçük işletmelerden müteşekkil bir yapı arz eder ve tarımsal girdileri değerlendiren küçük imalathanelerden kuruludur. Ticaretin, sanayiden daha önemli yer tuttuğu şehirde hizmet ve inşaat sektörleri de önemli ekonomik uğraşı alanlarındandır. 
İlçedeki temel ekonomik etkinlik tarım ve tarıma dayalı küçük sanayidir. Bitkisel üretim oldukça çeşitlenmiştir. İklimin ve toprakların elverişliliği nedeniyle buğday ve arpa gibi tahılların yanı sıra mercimek, pamuk ve antepfıstığı gibi ürünlerde yetiştirilir. Şanlıurfa ilinde zeytinciliğin en gelişmiş olduğu ilçe Birecik’tir.  İldeki  toplam  66 bin  dolayındaki zeytin ağacının yaklaşık yarısı burada bulunmaktadır. Aşiret ilişkilerinin hala bir ölçüde sürmekte olduğu ilçede hayvancılık da önemli bir geçim kaynağıdır. En çok küçükbaş hayvan beslenir; yağ, peynir, yün, yapağı gibi hayvansal ürünler elde edilir. Sanayi, başta gıda olmak üzere, yetiştirilen tarım ürünlerinin işlenmesine dayanan küçük işyerlerinden oluşur. 
Birecik’in önemli bir özelliği, soyu tükenmeye  yüz tutan Kelaynak Kuşlarının dünyada, doğal olarak yaşadığı belli başlı birkaç yerden biri olmasıydı. Kışı Etiyopya ve Madagaskar’da geçirdikten sonra şubat ortalarından başlayarak Birecik’e gelen Kelaynaklar, kentin içinde, konutlarla çevrelenmiş kayaların üzerinde yaşıyordu. Ancak bakım altında yaşatılabilen bu kuşlar artık göç etme özelliklerini yitirecek kümes hayvanlarına dönüşmüştür. Birecik, Fırat çevresindeki doğal kumsalları, motel ve gazino gibi tesisleriyle çevreden gelenler için bir dinlenme yeri niteliğindedir.
İlçenin GAP içerisinde yer alması Birecik ve Karkamış Barajları nedeniyle direkt ilişkili olması ve Fırat Projesi kapsamında bulunması yeni yatırımların yapılmasını özendirecektir. Yörede tarım ve enerji temelli kalkınma kutbu oluşacak ilçede bu gelişimden önemli oranda etkilenecek ve ekonomik alanda yani bir yapılanma ve değişim yaşanacaktır.

 

Bu haber 11996 defa okunmuştur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum
Henüz Yorum Eklenmemiştir.İlk yorum yapan siz olun..
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR x
Faruk Çelik'in durumu iyi
Faruk Çelik'in durumu iyi
Erdoğan Güneydoğu Kanaat Önderleriyle Buluştu
Erdoğan Güneydoğu Kanaat Önderleriyle Buluştu